Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 257/2025/QH15, được xây dựng trên cơ sở tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn trước nhằm giảm chồng chéo về địa bàn, đối tượng, nội dung hỗ trợ và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực. Chương trình được triển khai theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, phát huy tính chủ động của địa phương theo tinh thần "Địa phương quyết - Địa phương làm - Địa phương chịu trách nhiệm".

Quang cảnh hội nghị tại điểm cầu tỉnh Gia Lai

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành trình cấp có thẩm quyền ban hành và ban hành theo thẩm quyền 54 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, hoàn thành sớm hơn một tháng so với tiến độ Chính phủ giao; đồng thời ban hành Sổ tay hướng dẫn thực hiện Chương trình và tổ chức 8 lớp tập huấn cho khoảng 12.000 cán bộ các cấp.

Đến hết tháng 6/2026, cả nước có 31/34 tỉnh, thành phố hoàn thành phân loại nhóm xã; 17 địa phương ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình; 23 địa phương thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh. Nhiều nhiệm vụ trọng tâm như phát triển sản phẩm OCOP, phát triển du lịch nông thôn, chuyển đổi số trong quản lý chương trình, xây dựng cơ sở dữ liệu hộ nghèo và rà soát hiện trạng xây dựng nông thôn mới đã được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng để chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước.

Về nguồn lực thực hiện Chương trình, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính hoàn thành trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026 - 2030 với tổng mức 70.000 tỷ đồng; đồng thời đề xuất phương án phân bổ 9.000 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương thực hiện Chương trình năm 2026 cho các bộ, ngành và địa phương.

Đối với nguồn vốn của 3 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 được Quốc hội cho phép kéo dài sang năm 2026, đến ngày 30/6/2026 tổng số vốn ngân sách trung ương đã làm thủ tục kéo dài là 17.671,75 tỷ đồng, gồm 6.814,03 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.857,72 tỷ đồng kinh phí thường xuyên. Trong đó, Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chiếm 10.502 tỷ đồng; Chương trình giảm nghèo bền vững khoảng 5.122 tỷ đồng; Chương trình xây dựng nông thôn mới khoảng 2.047 tỷ đồng. Lũy kế đến hết ngày 30/6/2026, vốn đầu tư công giải ngân đạt 2.714,03 tỷ đồng, bằng 23,5% kế hoạch; vốn kinh phí thường xuyên giải ngân đạt 1.827,32 tỷ đồng, bằng 15,2% dự toán.

Hội nghị được kết nối đến các tỉnh thành trên cả nước

Tại tỉnh Gia Lai, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 được tỉnh xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao đời sống Nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo và hộ cận nghèo.

Để sẵn sàng triển khai Chương trình ngay sau khi được Trung ương giao vốn, Gia Lai đã hoàn thành rà soát nhu cầu đầu tư, xây dựng danh mục dự án và chuẩn bị phương án phân bổ nguồn lực. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến 6.885,25 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách trung ương 3.060,11 tỷ đồng, vốn đối ứng địa phương 3.825,14 tỷ đồng. Riêng năm 2026 dự kiến bố trí 646,99 tỷ đồng vốn đầu tư công và 254,5 tỷ đồng vốn sự nghiệp, ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông nông thôn, thủy lợi, nước sạch, trường học, thiết chế văn hóa, chuyển đổi số, phát triển sản xuất, đào tạo nghề và hỗ trợ sinh kế cho người dân, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đối với nguồn vốn kéo dài của 3 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 sang năm 2026, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương đẩy nhanh tiến độ giải ngân ngay từ đầu năm; kịp thời điều chuyển kế hoạch vốn, tổ chức tập huấn, hướng dẫn triển khai và thực hiện chế độ báo cáo trực tuyến hằng tuần nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Tổng kinh phí thực hiện trên địa bàn tỉnh là 540,739 tỷ đồng, gồm 178,541 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và 362,198 tỷ đồng vốn sự nghiệp. Đến đầu tháng 7/2026, toàn tỉnh đã giải ngân 115,637 tỷ đồng, đạt 21,39% kế hoạch; trong đó vốn đầu tư phát triển giải ngân 66,526 tỷ đồng, đạt 37,26%; vốn sự nghiệp giải ngân 49,110 tỷ đồng, đạt 13,56%.

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn cho biết, 6 tháng đầu năm, tỉnh đã ban hành kế hoạch thực hiện và ghi nhận điểm sáng lớn khi tỷ lệ giải ngân nguồn vốn 540 tỷ đồng (giai đoạn 2021-2025 kéo dài sang năm 2026) đạt mức cao hơn bình quân chung cả nước, cam kết sẽ giải ngân hoàn tất 100% số vốn chuyển tiếp này.

Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn phát biểu tại hội nghị

Hiện nay, Gia Lai đang tập trung mọi nguồn lực để triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn mới với tổng nhu cầu vốn lên tới khoảng 20.000 tỷ đồng cho 93 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (khu vực I, II, III). Tuy nhiên, nguồn vốn ngân sách trung ương giao còn rất thấp so với nhu cầu thực tế, trong khi nhu cầu đầu tư tập trung chủ yếu vào các công trình hạ tầng thiết yếu như giao thông nông thôn, thủy lợi, cấp nước sạch, cơ sở giáo dục, văn hóa và các công trình phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Để tháo gỡ các "điểm nghẽn" thực tế, Chủ tịch UBND tỉnh kiến nghị Trung ương khẩn trương phân bổ vốn năm 2026. Đồng thời, do đặc thù tỉnh có tới 93/135 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh đề xuất Trung ương cân đối tăng thêm nguồn vốn đầu tư công cho chương trình. Đặc biệt, Gia Lai cũng kiến nghị xem xét điều chỉnh giảm tỷ lệ đối ứng ngân sách địa phương, hiện đang ở mức quá cao so với năng lực bố trí tài chính hiện tại của một tỉnh miền núi.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đánh giá cao nỗ lực của các địa phương, đồng thời chỉ ra một số hạn chế trong quá trình triển khai. Trong đó, công tác tổ chức thực hiện ở một số địa phương còn chậm, giảm nghèo có nơi còn chưa bền vững, giải ngân vốn đầu tư công còn thấp. Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành liên quan xây dựng lộ trình cụ thể, gắn với KPI cho các địa phương về tổ chức thực hiện, đồng thời sâu sát hỗ trợ, hướng dẫn các địa phương hoàn thành nhiệm vụ, tiêu chí, chỉ tiêu đã đề ra; Bộ Tài chính khẩn trương phân bổ vốn đầu tư công.

Phó Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh ngay từ bây giờ phải chủ động ban hành ngay các nguyên tắc, tiêu chí, cơ chế chính sách thuộc thẩm quyền để phân bổ nguồn vốn năm 2026. Thiết lập cơ chế điều hành theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho cấp xã, phường trực tiếp triển khai và chịu trách nhiệm. Tập trung đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm giải ngân đạt 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương giao. Các địa phương cần ưu tiên nguồn lực giải quyết những nhu cầu thiết yếu của người dân như nước sạch, đất ở, đất sản xuất, nhà ở, y tế, giáo dục; bảo đảm đầu tư đúng mục tiêu, đúng đối tượng, tránh dàn trải, lãng phí. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, lấy kết quả đầu ra, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ cải thiện đời sống người dân làm căn cứ đánh giá, góp phần thực hiện hiệu quả các chương trình, thúc đẩy giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường với vai trò cơ quan thường trực của Chương trình tăng cường đôn đốc, hướng dẫn, kiểm tra, kịp thời tháo gỡ khó khăn, đồng thời sớm hoàn thiện tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện gắn với tiến độ giải ngân và hiệu quả đầu tư. Bộ Dân tộc và Tôn giáo tập trung triển khai hiệu quả các chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ưu tiên giải quyết những nhu cầu cấp thiết về nước sạch, đất ở, đất sản xuất, sinh kế và hạ tầng thiết yếu. Bộ Tài chính tiếp tục rà soát, bố trí nguồn lực theo hướng tập trung, tránh dàn trải, chồng chéo.